Broodschilder

In de Wikipedia staat al sinds 2009 iets over J.C.Roelandse. Recentelijk werd daar door deze of gene o.a. de term ‘Broodschilder ‘ aan toegevoegd. Persoonlijk vind ik dat dat een negatieve klank heeft. Iemand, die zonder eigen fantasie best mooie standaardwerkjes produceert. Nu dat kun je van deze schilder niet zeggen, hij koos zijn onderwerpen zo hij het wilde. Natuurlijk zal hij ‘ om den brode’ *1 en in opdracht geproduceerd hebben. Maar welke kunstschilder, die het schilderen als beroep of vak kiest, doet dat niet ? Denkt u echt dat Rembrandt altijd genoten heeft van al zijn portretopdrachten en daarvoor inspiratie had? Sommige werken zal hij hebben geschilderd gewoon als zeer getalenteerd vakman. Ik denk dat het beroep kunstschilder zoiets is als topsport, om het goed te kunnen doen moet je talent hebben, maar verder moet je er ook gewoon hard voor werken, concessies doen enz. Daarbij tellen natuurlijk ook de omstandigheden, als je veel succes hebt met je kunst of er zijn andere redenen waardoor je een inkomen hebt, dan kun je veel gemakkelijker doen wat je zelf wilt, dan wanneer je van je kunst moet leven. Als je bijv. rijke ouders had en je kunst eenmaal geaccepteerd was, had je meestal ook een andere klantenkring met betere verkoopmogelijkheden in die dagen, dan een kunstenaar van eenvoudige komaf.

Soms heb je je dag niet, je maakt een werk en er komt iemand op bezoek die het kunstwerk wil kopen. Knappe heer of dame, die dan zegt “Nee, ik verkoop het niet, want het is niet goed genoeg.” Overigens vertelde Roelandse in een kranteninterview *2, dat hij werken vernietigde als ze hem niet zinden. En dat hij zijn eigen gang ging ondanks dat vrienden stonden te vloeken, omdat hij geen “ouderwetse Roelandse ’s ” meer produceerde, maar “moderner” werk.

Hoeveel weet u van deze kunstenaar om te kunnen beoordelen, wat zijn gedrevenheid voor de kunst was ? Weet u of hij heeft moeten lijden in die vroege jaren om zijn kunst te kunnen beoefenen ? En is lijden voor de kunst een garantie voor kwaliteit of succes ? . Wie kent het werk van de Poolse kunstschilder Wensceslas Pelzynnski ? Hij trok eind 1913 naar Parijs om zijn schilderijen te verkopen, maar slaagde daar niet in. Hij werd op 30 december van dat jaar bevroren in zijn appartement /studio gevonden. De kunstenaar had alles wat hij bezat verpacht behalve “zijn kleederen en dekens” *3. Het American Art News *4 meldt over hem : dat het werk van deze “futuristische” artiest enige aandacht trok op de Herfst Salon en de Salon des Independents van dat jaar, maar dat Pelzynnski op 30-12-1913 doodgevroren op zijn bed was gevonden. Zijn kamer bevatte niets dan een lege olielamp, een oude overjas en een koffer. Wat er van zijn kunst geworden is en of die goed of slecht was kan ik niet beoordelen, maar ook na zijn dood heeft het hem geen wereldbekendheid opgeleverd.

Het is met de kunst zoals J.C.Roelandse dat eens zei :”Je herkent een kunstenaar aan zijn werk en niet aan zijn uiterlijk of kleding”. Waar ik dan nog aan toevoeg ” of aan zijn leven of levenswijze”. En of je nu werk maakt ‘om den brode ‘ of alleen op een moment van inspiratie, het moet de kwaliteit van het vervaardigde zijn, bezien ook binnen het totale oeuvre, die de kwalificatie van een kunstenaar bepaald.

Nawoord: De term ‘broodschilder’ is inmiddels weer verwijderd uit Wikipedia bij J.C.Roelandse, dat is dan weer het voordeel van internet t.ov. een gedrukt boek.

Valt onder auteursrecht van Museum-JC Roelandse.com

NOTEN           Tot een volgende keer !

*1 Dit betekent dat je werk maakt omdat je geld nodig hebt, niet uit inspiratie *2 Het Vrije Volk zaterdag 4 april 1953 *3 Leidsch Dagblad 3 jan 1914 *4 American Art News Vol. 12 no.14

Van Leeuwenpark Leiderdorp

In de kunstuitleen in Papendrecht hadden ze twee werken van Roelandse, vond ik eens op internet.
Dat was best bijzonder, want je vindt zijn werk maar zelden in een kunstuitleen, daar zie je meestal modern werk. Dat vroeg om enig onderzoek. Uiteraard waren de werken te bezichtigen en ze mochten ook gefotografeerd.
Het bleken werken ooit ingeleverd in het kader van de BKR. Hoe ze in Papendrecht terecht waren gekomen, wist men niet te vertellen. Voor een leek zou niet makkelijk zijn vast te stellen dat het BKR werken waren. Een groot deel van het ooit ingeleverde werk daar is echter herkenbaar aan SZ nummers en zo’n nummer stond er nog opgeschreven.

Van Leeuwenpark Leiderdorp – J.C.Roelandse ingeleverd rond 1950- maroufle (doek op hout geplakt)

In de kunstuitleen wist men te vertellen dat één van de werken de titel had ‘van Leeuwenpark’ . Dit werk trok mijn belangstelling, want dat moest dan in Leiderdorp zijn.  Op een lijst van bij de BKR ingeleverde werken door J.C. Roelandse stond wel een titel  ‘van Leeuwenpark’, maar ongenummerd. Het stond echter 2 plaatsen boven het eerste genummerde schilderij van hem en ook het nummer van het werk in de kunstuitleen verschilde er 2. Het was dan destijds naar het Rijk gegaan stond op die lijst. Vele van die BKR werken zijn op drift geraakt, zonder dat ze zelfs maar gemist werden. Of ze werden in latere jaren door het Rijk verkocht, geschonken enz..

De volgende stap was op zoek naar oude ansichten van die plek om te zien of de benaming klopte.
Jawel, er was er één, maar die leek niet erg op het schilderij, zoals u ziet.

Van Leeuwenpark Leiderdorp rond 1915

Toch maar eens ter plekke kijken. Er waren daar twee ingemetselde stenen te vinden. Eén die memoreerde aan de bouw in 1915 en één die verduidelijkte dat er in 1979 vervangende nieuwbouw plaatsvond. Dan is het voorstelbaar dat er nu geen herkenbaar plekje zou zijn.

Ingemetselde gedenkstenen betreffend vervangende nieuwbouw 1979 in het van Leeuwenpark

Detailopname van het ‘ van Leeuwenpark in Leiderdorp in 2018 ‘

Weer later stuitte ik op een tekening, die overeenkwam met het schilderij. Op die tekening staat, zo te zien in het handschrift van de schilder,  ‘Leiderdorp’ geschreven.

 

Van Leeuwenpark -J.C.Roelandse – tekening in bruin en wit krijt

Uiteindelijk vond ik ook een oude foto rond 1917  van het ‘van Leeuwenpark’, waardoor het kwartje viel. De schilder woonde n.l. schuin tegenover het ‘van Leeuwenpark’ en als je vanuit zijn huis keek, dan zag je dat muurtje en dat poortje van het schilderij. Je ziet ze niet op de kaart uit 1915 aan het begin van dit blog, die stopt bij het hoekhuis. Dat huis vind je hieronder links op de foto..

.

Van Leeuwenpark  Leiderdorp zijaanzicht bij de ingang

Een foto van de huidige situatie, vanuit ongeveer dezelfde hoek als het schilderij, levert toch nog een enigszins gelijkend plaatje op.

Van Leeuwenpark anno 2018

Tot een volgend blog !

GEBRUIK VOOR RECLAME OF ANDER COMMERCIEEL DOEL IS NIET TOEGESTAAN

 

 

Bewaard

De schilder Roelandse had wat publicaties over zichzelf bewaard.
Zij gingen bijv. over de tentoonstelling van zijn werk en zoiets als de toekenning van de Koninklijke Subsidie.
Helaas waren de stukjes niet gedateerd en dus was soms nauwelijks te achterhalen wanneer en ter gelegenheid waarvan ze waren geplaatst.

Zijn zoon had het allemaal in een verzamelalbum geplakt, maar met een verkeerd soort plakkers, waardoor je op de plek van de plakkers een soort vetvlekken kreeg. En met het nadeel dat de achterkant geen verdere bijdrage meer kon leveren aan een datering.
Doordat tegenwoordig veel van die oude kranten gedigitaliseerd zijn, door bijv. Erfgoed Leiden e.o., is dat nu nog wel uit te vinden.


Leidsch Dagblad 01-10-1929

De scherpe opmerker ziet dat dit artikeltje wel gedateerd is, door de zoon overigens, maar bij het losmaken voor de scan bleek ook op de achterkant ervan een gedrukte  datum te staan, die had hij dus voor het inplakken nog op de voorkant geschreven.

Goed, de reden waarom de kunstschilder dit had uitgeknipt en bewaard, was dat er een werk van zijn hand werd aangeboden wegens de jarenlange voortreffelijke samenwerking.
Wie het schilderij gaf aan wie, ter gelegenheid waarvan en over welke samenwerking het ging, dat is er niet uit op te maken.

Maar uit het volledige artikel, gevonden in het krantenarchief Leiden e.o., werd dat wel duidelijk.
Het betrof de viering van het gouden feest (50-jarig bestaan) van de N.V. Stoombroodfabriek “De Vereniging”, v.h. Koole, Nicola en Co.

Omdat het bovenstaande knipseltje mogelijk slecht leesbaar is, geef ik ook die tekst hier weer, samen met de relevante tekst uit de kolom daarvoor, die duidelijk maakt over welke samenwerking het gaat.

“De heer van Dorsten las nog een schrijven voor van de direktie van de meelfabriek “De Sleutels” die uit dankbaarheid voor de *2 reeds jangenlang (jarenlang) bestaande voortreffelijke samenwerking een schilderij aanbood van den schilder Roelandse uit Leiderdorp, voorstellende het Levendaal met het oude bruggetje en de gebouwen der broodfabriek ‘De Vereeniging’ . Een werk dat door haar schoone kleuren zeer zeker een bijzondere aanwinst voor het interieur van het kantoor beteekent”.

Einde citaat krantenartikel

Het werk werd aan de directie van de broodfabriek aangeboden en zou daar op kantoor  komen te hangen.

Nauwelijks nog voorstelbaar, voor wie nu over het Leidse Levendaal loopt, dat daar vroeger een gracht door liep. Kijkt u eens naar de slideshow van deze maand (juli 2018) op de site www.museum-jcroelandse.com bij ‘foto’s ten tijde van J.C.R.’, dan ziet u nog meer verdwenen Leidse grachten.

Leiden – Levendaal met gracht en bruggetje

Dat bruggetje, wat je ziet op de bovenstaande foto, zou dat het oude bruggetje zijn dat genoemd wordt in het artikeltje ?
Zo eenvoudig was het niet, want het bleek dat er wel meerdere bruggen waren over dat water.
Ook hier vond ik een mogelijke oplossing, nu bij de foto’s in de collectie van Erfgoed Leiden e.o.
Twee schilders J.C.Kikkert *3 en Max Liebermann *4 hadden het Levendaal in Leiden getekend met een bruggetje n.l. de Geerbrug.
Kennelijk een aansprekend bruggetje op die plek.
Toen ik daarbij ook nog onderstaande foto van de broodfabriek vond, werd het dankzij het bijschrift wel zeer aannemelijk dat ook Roelandse het Geerbruggetje had geschilderd.

Leiden Levendaal met links de broodfabriek gezien vanaf de Geerbrug
Bron: foto-archief Erfgoed Leiden e.o. (rechtenvrij)

En op de onderstaande foto ziet u de situatie zoals het werk dan vermoedelijk geschilderd is.

Leiden – Levendaal rechts broodfabriek met zicht op Geerbrug
Bron: fotoarchief Erfgoed Leiden e.o. (rechtenvrij) detail originele foto

 

Daarmee is het verhaal dan wel rond, behalve dat ik u het betreffende schilderij niet kan laten zien.
Heeft u het ? Stuur ons een foto via het contactformulier van de website www.museum-jcroelandse.com.
Dat maakt het verhaal dan compleet ….

Onder beschermd auteursrecht

Noten

Tot volgende maand !

*1 Links zie je nog de D van Dagblad van de voorpagina doorschijnen.

*2 Hier begint het knipsel uit het Roelandse album.

*3 J.E.Kikkert (1843 Amsterdam – 1925 Leiden) tekenmeester en tekenleraar

*4 Max Liebermann (Berlijn 1847-1935) Duits schilder, werkte van 1874 tot 1914 ’s zomers in Nederland